"Fyrir botni Dýrafjarðar og Arnarfjarðar liggur Gláma, hið mikla hálendi sem tengir firði þessa við byggðirnar innantil í Ísafjarðardjúpi og við þverfirðina norðan Breiðafjarðar. Rétt og skylt sýnist vera að fjalla hér nokkuð um Glámu því enginn bær var nær hátigninni en Botn í Dýrafirði og hér guðaði margur ferðamaðurinn á glugga, kominn um langan veg yfir fjöll og firnindi. Nær beint í austur frá Dýrafjarðarbotni gnæfir efsti kollur Glámu við himin og ber með réttu nafnið Sjónfríð. Hann er í 920 metra hæð yfir sjávarmáli og þaðan sér víðar um Vestfjarðakjálkann en frá nokkrum öðrum sjónarhól. Uppi á Sjónfríð stendur enn traustlega hlaðin lautenantavarða" sem talið er að norski liðsforinginn Hans Frisak og landmælingamenn hans hafi reist árið 1806 eða 1809. Hún er á mörkum Vestur-Ísafjarðarsýslu og Norður-Ísafjarðarsýslu. Liðlega sjö kílómetrum sunnar og aðeins austar mætast fjórar sýslur í einum punkti, Vestur- og Norður-Ísafjarðarsýsla og Vestur- og Austur-Barðastrandarsýsla. Á 18. og 19. öld var Gláma talin vera jökull og má telja líklegt að svo hafi verið í raun. Þorvaldur Thoroddsen náttúrufræðingur virti Glámu fyrir sér frá Vattarfelli ofan við Skálmarfjörð þann 25. júlí 1886 og hafði góðan kíki við höndina. Hann taldi sig sjá allstóran hjarnskjöld eða jökulbungu" á efsta kollinum og vissi líka að Vestfirðingar höfðu lengi talið Glámu til jökla. Annar náttúrufræðingur, Stefán Stefánsson, síðar skólameistari á Akureyri, sem gekk úr Dýrafjarðarbotni á Sjónfríð 5. ágúst 1893, taldi sig hins vegar geta fullyrt að uppi á Glámu væri enginn jökull, aðeins sundurlausar fannir. Um þetta deildu þessir merku vísindamenn í Skírni árið 1910. Nú er Gláma ekki talin til jökla en Jón Eyþórsson veðurfræðingur segir í ritgerð frá árinu 1961 að háhryggur Glámu sé jökulvana þótt jökulfannir liggi utan í kjömmum hans". Sú lýsing á enn við þó deila megi um hvort rétt sé að nefna hjarnbreiðurnar þar uppi jökulfannir".Sitthvað sem varðar Glámu er reyndar auðvelt að gera að deiluefni, meðal annars það hvað hún nái yfir stórt svæði. Sveinn Pálsson, læknir og náttúrufræðingur, sem fæddur var árið 1762, segir að frá austri til vesturs sé Gláma tvær mílur en þrjár mílur frá norðri til suðurs. Ætla má að hann eigi þar við danskar mílur en hver slík míla er liðlega 7,5 kílómetrar. Sveinn taldi Glámu því ná yfir 340 ferkílómetra flæmi og má til sanns vegar færa, kjósi menn að skilgreina allt Glámuhálendið sem Glámu. Þorvaldur Thoroddsen, sem fæddur var árið 1855, taldi Glámu hins vegar vera liðlega fjórar fermílur eða um 230 ferkílómetra og munu margir telja þá skilgreiningu betur við hæfi. Á fyrri tíð var mikið um ferðir yfir Glámu enda var sú leið hin skemmsta úr Dýrafirði og Arnarfirði til byggðanna í Austur-Barðastrandarsýslu og viðinnanvert Ísafjarðardjúp. Engum kom til hugar sú fjarstæða að þræða nes og firði eins og akvegurinn liggur nú, enda er bílvegurinn frá Botni í Mjóafirði við Djúp að Borg í Arnarfirði og Mjólkárvirkjun um það bil tífaltlengri en leiðin yfir Glámu. Menn sem riðu til Alþingis úr byggðunum í Vestur-Ísafjarðarsýslu eða lögðu upp í aðrar ferðir til héraða utan Vestfjarða munu oft hafa farið Glámu en væri sá kostur ekki tekinn varð að fara suður á Barðaströnd og fá þar flutning yfir Breiðafjörð. Flestirþeirra sem lögðu leið sína yfir Glámu fóru þó aðeins á milli héraða á Vestfjörðum og þar uppi var um margar leiðir að velja. Danski fræðimaðurinn P.E.Kr. Kålund, sem ferðaðist um Vestfirði árin 1874, fékk að heyra að út frá Sjónfríð, hæsta kolli Glámu, hefðu legið 18 leiðir. Með kort af Vestfjörðum fyrir framan sig getur hver og einn skemmt sér við að reyna að finna þær allar. Í fornritum okkar er stöku sinnum minnst á ferðir manna yfir Glámuhálendið.Í Fóstbræðrasögu segir frá ferð Grímu í Ögri og Kolbaks, leysingja hennar, er hún fylgdi honum til skips en þau riðu Glámuheiði til Arnarfjarðar og svo hið efra út eftir fjöllum til Barðastrandar og komu um nótt í Vaðil", þar sem nú er Hagavaðall. Kunnari er þó að líkindum Glámuför Þorvaldar
Snorrasonar í Vatnsfirði við Djúp er hann á langaföstu árið 1213 lagði upp frá heimahlaði með 32ja manna flokk í sína þriðju aðför að Hrafni Sveinbjarnarsyni á Eyri og fóru Glámuheiði til Arnarfjarðar". Í þeirri herför náði Þorvaldur Hrafni á sitt vald og lét höggva hann undir virkinu á Eyri. Tuttugu árum síðar settist nýr höfðingi að í Vatnsfirði og átti fyrr en varði brýnt erindi út yfir Glámu. Sá var Órækja, frillusonur sjálfs Snorra Sturlusonar í Reykholti. Þórdís Snorradóttir, systir Órækju, hafði verið gift Þorvaldi Snorrasyni í Vatnsfirði, er hér var nefndur, en var orðin ekkja og hrakti Órækja hana frá Vatnsfirði. Hún settist þá að á Mýrum í Dýrafirði. Þórdís var í kærleikum við Odd Álason, er þá sat á Eyri í Arnarfirði, og með falsbréfi var Órækju talin trú um að þau brugguðu honum banaráð. Hann brá við skjótt og lagði á Glámu síðla dags þann 12. janúar 1234. Í þeirri för voru 45 vopnbúnir menn til alls vísir og blikaði á bitrar eggjar í tunglsljósi er þeir nálguðust Arnarfjarðarskarð. Í hópnum sjáum við enn við hlið Órækju þá Maga-Björn, Guðmund kvíagimbil og Sighvat slappa en Grunnvíkingar, bandamenn Órækju, fóru Hestfjarðarheiði. Þeir voru líka 45 og mættust flokkarnir í Arnarfirði. Að Eyri komu þeir fyrir dag" að morgni geisladags og þar lét Órækja taka Odd Álason af lífi.Sumarið 1394 fór annar hópur vopnaðra manna úr Vatnsfirði yfir Glámu í Dýrafjörð. Þeir voru nærri 90" og flestallir tígjaðir". Fyrirliði þess hóps var Björn Einarsson Jórsalafari, sem bjó í Vatnsfirði, en hann átti þáí illdeilum við Þórð Sigmundsson á Núpi í Dýrafirði, og frá er sagt á öðrum stað (sjá Núpur). Til fundar við Þórð var flokknum stefnt en í Glámureið þessari voru með Birni ýmsir helstu fyrirmenn landsins, svo sem Þorsteinn Eyjólfsson lögmaður og hirðstjórinn Vigfús Ívarsson hólmur. Vera má að aldrei hafi fjölmennari flokkur vopnaðra manna farið yfir Glámu og ef marka má Flateyjarannál voru margir þeirra klæddir panserum, járnhöttum og vopnhönskum". Dag einn síðla vetrar árið 1616 lagði þó ærið fjölmenn sveit vopnaðra manna upp frá Ögri og stefndi á Patreksfjörð svo ætla verður að leiðin hafi legið yfir Glámu. Fyrirliðinn að því sinni var Ari Magnússon, sýslumaður í Ögri, er látið hafði ganga herútboð um alla Ísafjarðarsýslu og hugðist, að konungsboði, taka af lífi 50 skipbrotsmenn frá Baskalandi á Spáni er sátu á Vatneyri við Patreksfjörð allan þann vetur. Líklegt er að þetta hafi verið síðasta herförin sem farin var yfir Glámu. Heilir á húfi komust Ari og liðsmenn hans í Tálknafjörð og voru orðnir 95 er þeir þrömmuðu síðasta áfangann, alfaraveg yfir Lambeyrarháls. Á hálsinum lentu þeir í ófærð og sortabyl og tókst ekki betur til en svo að þeir villtust og hröktust að lokum til baka ofan í Tálknafjörð.Var þetta talið gjörningaveður. Ekki reyndu frændur vorir að leggja á hálsinn í annað sinn en sneru við norður að Djúpi. Líklegt er að þeim hafi í raun verið um og ó að hætta lífinu í bardaga og verið fegnir að sleppa en látið svo heita að gjörningum væri um að kenna. Með vorinu náðu Baskarnir á Vatneyri að hertaka enska fiskiduggu og létu í haf.Í Ferðabók Eggerts og Bjarna, sem Eggert Ólafsson, skáld og náttúrufræðingur, lauk við að rita árið 1766, segir að yfir Glámu hafi verið lagður langur og örðugur fjallvegur" og liggi hann að nokkru leyti... yfir jökul". Eggert er þar að tala um Glámuheiði, leiðina frá innanverðu Ísafjarðardjúpi í Arnarfjörð. Þegar hann nefnir þarna lagðan veg er meiningin að líkindum sú að leiðin hafi verið vörðuð. Um fjallvegi á Vestfjörðum kemst Eggert svo að orði að helstir þeirra og færastir" séu Glámuheiði, Þingmannaheiði í Barðastrandarsýslu og Þorskafjarðarheiði". Af þeim orðum má ráða að á dögum Eggerts hafi ein eða fleiri af leiðunum yfir Glámu mátt kallast alfaravegur. Listaskáldið góða, Jónas Hallgrímsson, fór Glámu 19. ágúst 1840, frá Botni í Dýrafirði að Botni í Mjóafirði við Djúp og ritar tólf dögum síðar í bréfi: Illur vegur á Vesturlandi og Gláma skást því þar fer maður á blessuðum jökli". Um miðbik 19. aldar virðist þó hafa verið lítið um ferðir yfir Glámu. Þeirri kenningu til styrktar má nefna að á Kollabúðafundi sem haldinn var sumarið 1855 var rætt hvernig vegur yrði fundinn og lagður yfir Glámuheiði, frá Dýrafirði til Ísafjarðarbotns" og líka til Vatnsfjarðar og Múlasveitar í Barðastrandarsýslu". Orðalagið gefur til kynna að menn hafi ekki lengur verið alveg vissir um hvernig hinar fornu leiðir lágu. Til hins sama benda ummæli Danans P.E.Kr. Kålunds, sem ferðaðist um Vestfirði árið 1874, en hann segir að í Arnarfirði og Dýrafirði hafi þá aðeins fyrirfundist einn maður sem treysti sér til að vera leiðsögumaður yfir Glámu. Vera má að sú staðhæfing sé ekki alveg hárrétt en fjarri lagi mun hún varla vera. Á síðasta fjórðungi 19. aldar fjölgaði ferðum yfir Glámuhálendið á ný. Sighvatur Grímsson Borgfirðingur, sem átti heima á Höfða í Dýrafirði frá 1873, var þá oft fenginn til að fylgja innlendum og erlendum ferðamönnum yfir Glámu. Hann fylgdi Stefáni Stefánssyni, síðar skólameistara, á Sjónfríð 5. ágúst 1893 og liðlega einum mánuði síðar fór hann með hraðbréf norður að Djúpi. Hann gekk þá á átta klukkutímum frá Botni í Dýrafirði að Heydal í Mjóafirði. Hópferð var farin yfir Glámu, úr Djúpi í Dýrafjörð, haustið 1891, er Djúpmenn fjölmenntu á hátíð sem haldin var á Þingeyri þann 12. september en þá var talið að 1000 ár væru liðin frá landnámi í Dýrafirði. Lítið var um búferlaflutninga yfir Glámu en þó er kunnugt að hjónin Björn Jónsson og Petrína Pétursdóttir völdu þá leið er þau fluttust frá Kirkjubóli á Bæjarnesi í Múlasveit við Breiðafjörð að Hrauni í Keldudal í Dýrafirði árið 1895. Féð var rekið yfir Glámu um sumarmál og snemma í júní lögðu hjónin á hinn langa fjallveg með dætur sínar tvær, aðra tíu ára en hina á fyrsta ári. Með í för var vinnukona þeirra á sjötugsaldri og karlmaður frá Múla í Kollafirði sem fenginn var til fylgdar. Kýrnar úr fjósinu höfðu þau með sér og voru þær fjórar, sú elsta 20 vetra. Í leiðangrinum voru einnig níu hross, fimm þeirra undir reiðingi. Um ungbarnið var búið í heymeis sem var annar bagginn á elsta hestinum. Lagt var upp frá Skálmardal í Múlasveit klukkan sex að morgni og hvílst næstu nótt í grösugum dalbotni vestan við Mjóafjarðarbotn og hafa þau að líkindum látið fyrirberast í botni Húsadals. Þaðan var farið klukkan fjögur að morgni næsta dags og stefnan tekin á lægðina norðan við Sjónfríð. Að Botni í Dýrafirði náðu Björn og Petrína um óttubil og höfðu þá verið á fjöllum með kýrnar og ungbarnið í nær tvo sólarhringa. Allt gekk það vel. Sá maður sem oftast fór yfir Glámu á árunum 1895-1930 mun að öllum líkindum hafa verið Kristinn Guðlaugsson, óðalsbóndi á Núpi í Dýrafirði, en hann hafði þá með höndum margvísleg forystustörf í sameiginlegum félagsmálum Vestfirðinga og þurfti oft að sitja fundi eða hitta menn að máli. Kristinn fór yfir Glámu í fyrsta sinn sumarið 1894 og ferðir hans norður að Djúpi urðu margar áður en lauk, oftast úr Dýrafirði í Mjóafjörð. Hann hefur í ritgerð gert nokkra grein fyrir helstu leiðum yfir Glámuhálendið og minnist þar á einar fimm. Er þá Hestfjarðarheiði talin með en hún liggur við jaðarinn á Glámu. Leiðina úr Dýrafjarðarbotni í Mjóafjörð nefnir Kristinn Glámuveg og liggur hún norðan við Sjónfríð en leiðina frá Borg í Arnarfirði í Mjóafjörð kallar hann Glámuheiði og er það nafn gamalt. Sú leið liggur um Arnarfjarðarskarð, fyrir sunnan Sjónfríð. Menn sem fóru úr Dýrafirði eða Arnarfirði yfir Glámuhálendið norður að Djúpi gengu ýmist niður í
Hestfjörð, Skötufjörð, Mjóafjörð eða Ísafjörð og kostirnir voru reyndar fleiri. Leiðin sem liggur um suðurjaðar Glámuhálendisins, úr Ísafjarðarbotni í Vatnsfjörð hjá Barðaströnd, var nefnd Fjallasýn. Það nafn þekkti Sveinn Pálsson, læknir og náttúrufræðingur, er fyrr var nefndur, og Kristinn Guðlaugsson notar það líka. Þessi leið var ein sú lengsta sem farin var milli fjarða á Vestfjörðum, um það bil 34 kílómetrar. Fimmta leiðin yfir Glámuhálendið, sem Kristinn nefnir, er Hornatáavegur. Fróðleik sinn um þann veg hafði hann frá Bjarna Arngrímssyni sterka, semfæddur var árið 1866 og lengi bjó í Trostansfirði í Suðurfjörðum Arnarfjarðar. Taldi Bjarni að þessi vegur hefði legið úr Vatnsfirði hjá Barðaströnd til fjarðanna í Vestur-Ísafjarðarsýslu og við innanvert Djúp. Hornatær er samheiti á fjallahnúkunum miklu sunnanvert við akveginn sem liggur úr Trostansfirði upp að vegamótunum við Helluskarð, þar sem komið er á þjóðleiðina úr Vatnsfirði í átt að Dynjandisheiði. Þessar tígulegu klettaborgir blasa við augum utan af Breiðafirði og víða að úr Arnarfirði, hærri en flest nálæg fjöll, og má ætla að Hornatáavegur hafi verið kenndur við þær. Hornatær nefnir Árni Magnússon prófessor, sem fæddur var árið 1663, leiðina úr Vatnsfirði hjá Barðaströnd að Dynjanda í Arnarfirði. Í sýslulýsingu frá árinu 1746 er leiðin frá hinum sama Vatnsfirði í Dýrafjarðarbotn nefnd Hornatær og nafnið Hornatær setti séra Hjalti Þorsteinsson í Vatnsfirði við Djúp sem næst miðri þeirri löngu leið er hann gekk frá Vestfjarðakorti sínu árið 1743. Í yngri sýslulýsingu, frá árinu 1839, er leiðin úr Vatnsfirði í Arnarfjarðarbotn enn nefnd þessu sama nafni. Hvort tveggja er efalítið rétt og ætla má að þeir sem fóru af Barðaströnd norður að Djúpi hafi ýmist valið leiðina Fjallasýn, er fyrr var nefnd, eða byrjað á að fara Hornatær og síðan yfir Glámu, sem kemur heim við orð Bjarna sterka í Trostansfirði er fyrr var til vitnað. Á áratugunum kringum síðustu aldamót voru ýmsir hins vegar farnir að nefna allt aðra leið Hornatær eða Hornatáaveg, það er að segja leiðina úr Arnarfirði eða Dýrafirði suður í Múlasveit við Breiðafjörð og sýnist vera tilfærsla á fornu nafni. Pétur Jónsson fræðimaður, sem kenndur var við Stakka á Rauðasandi, fæddur 1864, segir leiðina úr Arnarfirði suður í Múlasveit hafa verið nefnda Hornatær eða Hornatáaveg. Hann tekur fram að leiðin liggi um suðurhjalla Glámuhálendisins og ofan í Tröllatungur upp frá Vattarfirði". Pétur segir að þessa leið hafi Arnfirðingar og Dýrfirðingar riðið til þings og lætur þess reyndar getið að á fyrstu áratugum okkar aldar hafi enn sést móta fyrir veginum hér og þar. Gísli Vagnsson, sem lengst bjó á Mýrum í Dýrafirði, fæddur 1901, segir að gamlir menn" hafi nefnt það að fara Hornatær" þegar farið var um fjöll úr Arnarfirði suður í Múlasveit og eru þeir Pétur á einu máli um þetta. Báðir eru þeir prýðilega marktækir svo ætla verður að nafnið Hornatær hafi tekið að færast til fyrir síðustu aldamót. Sjálfur fór Gísli þessa leið á yngri árum, frá Borg í Arnarfirði suður í Múlasveit, og segir hann hana vera illfæra með hesta vegna urða og óteljandi smávatna. Vorið 1915 fóru þeir Anton Proppé, kaupmaður á Þingeyri, og Pétur Pétursson, sem kenndur var við Granda í Dýrafirði, þó þennan langa og erfiða fjallveg á hestum, frá Dynjanda í Arnarfirði í Vattarfjörð, og voru 16 klukkustundir á leiðinni. Að lokum skal nefnd hér enn ein Glámuferð sem vert er að geymist í minni. Hana fór í marsmánuði árið 1915 Ólafur Guðmundsson sem átti heima á Firði í Múlasveit. Hann lagði upp frá heimahlaði klukkan sjö að morgni og tók stefnuna á Glámu en ferðinni var heitið í kaupstaðinn á Ísafirði. Gönguna þreytti hann í tólf klukkustundir, var þá kominn á brúnina ofan við fjarðarbotninn í Skutulsfirði og hafði lagt að baki 54 kílómetra. Tvisvar áður hafði hann gengið þessa löngu leið og komist klakklaust í kaupstaðinn en nú blasti við nýr vandi því sökum harðfennis var alveg ófært af fjallinu niður í Engidalinn fyrir botni Skutulsfjarðar. Ólafur dó þó ekki ráðalaus en fikraði sig áfram ofan í Álftafjörð og náði þar háttum á Svarthamri. Hér verður nú látið staðar numið í umfjöllun um Glámu og Glámuferðir en þeim sem sólgnir eru í sögur af forynjum á þessu mikla hálendi eða vilja heyra um leyndan sæludal í jöklinum" þar uppi skal bent á Vestfirskar þjóðsögur og ritið Þjóðsögur og þættir." 

.....