Hugsanleg lausn hér á landi?

Í Svíþjóð eru um 6.000 km af 13 metra breiðum vegum. Þessir vegir voru byggðir í upphafi annaðhvort með breiðum akreinum eða venjulegum akreinum með breiðar axlir. Tilgangurinn var að auðvelda framúrakstur og auka afkastagetu veganna. Það hefur gengið eftir en alvarleg slys hafa hins vegar verið of mörg að mati sænsku vegagerðarinnar. Í umferðaröryggisáætlun Svía er stefnt að því að fækka banaslysum í umferðinni í 400 miðað við árið 2000. Það gengur þó erfiðlega að ná þessu marki og urðu banaslys á árinu 1999 um 540. Á þessum 6.000 km af breiðum vegum hafa orðið 100 banaslys að meðaltali á ári og nú hafa Svíar gert tilraunir með að breyta vegtegundinni í svokallaðan 2+1 veg með leiðara.  Þá eru tvær akreinar í sömu akstursátt og ein akrein á móti. Með u.þ.b. 1-1,25 km millibili er þessu svo snúið við. Þá er mögulegt að taka framúr á eins km fresti. Víraleiðarar eru settir á milli akstursstefna til að hindra árekstra. Halli fláa er hafður lítill eða 1:6 út frá vegkanti og næsta vegsvæði lagfært til að slys við útafakstur verði síður alvarleg. Gatnamót eru stefnugreind. Með þessari aðgerð áætla Svíar að fækka banaslysum á þessum vegum um 50 á ári. Sænska vegagerðin er einnig að taka í notkun vegi með tvær akreinar í báðar áttir með mjóum miðdeili og mjóum öxlum og stefnugreind gatnamót.
Nú er talið að 2+1 vegir gefi mesta arðsemi sé miðað við kostnað og fækkun slysa. Ég hef fylgst með þessum tilraunum síðan 1998, en þá fór ég til sænsku vegagerðarinnar og ræddi við starfsmenn hennar. Ég ók 14 km langan 2+1 veg með víraleiðara og varð ég hrifinn að hversu gott var að aka veginn. Það var einkum þrennt sem skiptir sköpum við aksturinn. Það þarf ekki að óttast umferð á móti, auðvelt er að taka framúr og umhverfið virkar hættulítið þótt ekið sé útaf.
Nýlega fékk ég skýrslu frá sænsku vegagerðinni sem gerir grein fyrir hvernig til hefur tekist.
Með þessum tilraunum sem nú hafa staðið í eitt og hálft ár eru aðallega eftirtalin atriði sem hafa verið til skoðunar:
- Finna rétta vegtegund sem tekur bæði tillit til fækkunar slysa og kostnaðar.
- Þróa réttar viðhalds- og þjónustuaðferðir og finna kostnað  við þær.
- Skoða afkastagetu, umferðaröryggi og umhverfisþætti.
- Athuga viðhorf vegfarenda.
Skýrslan gerir grein fyrir þessum athugunum og geri ég hér á eftir grein fyrir þeim í
stuttu máli:

Rétt vegtegund: Kostnaður við að breyta 13 m breiðum vegum í 2+1 vegi með víraleiðara erum 2 milljónir sænskra króna á hvern kílómetra, en það gerir um 17 milljónir íslenskra króna. Þessi kostnaður skiptist þannig:
- Víraleiðari 240 þús. s.kr. á km
- Vegmerkingar 170 þús. s.kr. á km.
- Nýtt slitlag 630 þús. s.kr. á km.
- Lagfæringar á fláa og umhverfi vegarins 1 m. s.kr. á km.

Miðað við þær forsendur að nýja vegtegundin fækki slysum um 20-30% og að hraðbraut (2+2 vegur) fækki slysum um 60%, er arðsemi þessara framkvæmda fimm sinnum meiri en bygging hraðbrautar, að mati sænsku Vegagerðarinnar, sé tekið mið af kostnaði við byggingu veganna og fækkun slysa.

Umferðaröryggi: Svíar búast við að minnsta kosti 20-30% fækkun á alvarlegum umferðarslysum, en vonast eftir því að fækkunin verði allt að 50%. Þá 12 mánuði sem athugunin nær til, hafa engin alvarleg slys orðið á 2+1 vegarkaflanum (14 km) með víraleiðara. Til samanburðar hafa að meðaltali orðið 1,8 ? 2,5 alvarlega slys á 13 m breiðu vegunum og er þá miðað við samsvarandi langan vegarkafla. Á þessum vegarkafla á 12 mánaða tímabili var ekið 52 sinnum á víraleiðarann. Flestir árekstrarnir við víraleiðarann
urðu vegna hálku, sprungins dekks, vinds og af fleiri orsökum. Í sjö tilvikum var ekið á leiðarann þar sem ökumaður hafði sofnað eða sýnt óaðgætni og ekið á leiðarann. Tiltölulega fáir árekstrar hafa orðið þegar tveim akreinum fækkar í eina og er það að þakka góðri og markvissri skiltun. Fyrir utan þessa árekstra urðu sextíu árekstrar á leiðarann í tveimur óveðrum sem gengu yfir Svíþjóð en árekstrarnir voru litlir og skemmdir á leiðara og bílum urðu ekki miklar.

Viðhorf ökumanna: Þær kannanir sem gerðar hafa verið sýna það að ökumenn kjósa veg með leiðara, fremur en breiðan veg án leiðara.

Afköst: Hraðamælingar hafa sýnt að ökuhraði hefur aukist um 2 km/klst en hámarkshraði var fyrst 90 km/klst en var síðan aukinn í 110 km/klst. Á þessum vegarkafla eru um 7.000 bílar á dag og hefur framúrakstur og akstur í þrengingum gengið mjög vel. Vegagerðin telur að þessi vegtegund anni umferð allt að 15-20 þús. bílum á dag.

Þjónusta: Vegagerðin hafði nokkrar áhyggjur af því að erfitt væri að fullnægja kröfum til vetrarþjónustu. Hingað til hefur þessi þjónusta gengið vel, en þar sem lítil umferð er á framúrakstursreinunum, hefur þurft að passa vel upp á að ekki myndist þar hálka.

Víraleiðarinn: Leiðarinn er hannaður þannig að mjög fljótlegt er að gera við hann eftir árekstur. Þegar þessi gerð af víraleiðara var ákveðinn, gerðu menn sér grein fyrir að hann myndi ekki stöðva þyngstu vörubílana við árekstur. Hingað til hefur víraleiðarinn haldið í öllum árekstrum.

Umhverfi: Mengun hefur aukist vegna meiri ökuhraða, en saltnotkun hefur verið svipuð, en búist var við meiri notkun salts.

Nú er ekkert sem bendir til annars en að sænska vegagerðin muni halda áfram að byggja 2+1 vegi með víraleiðara þar sem niðurstaða athugana hefur verið jákvæð. Svíar telja að þeir hafi ekki efni á því að endurbyggja 13 m breiðu vegina sem hraðbrautir (2+2 vegi), þar sem umferð er minni en 12-15 þús. bílar á dag. Að þeirra mati er 5 til 10 sinnum ódýrara að byggja 2+1 veg með víraleiðara heldur en hraðbraut. Ef áætlanir þeirra rætast um að fækkun alvarlegra slysa verði allt að 30% miðað við 60% á hraðbrautum, er hér vissulega um mjög góða lausn að ræða.
Möguleikarnir á því að nota þessa lausn hér á landi ættu að vera raunhæfir, þar sem vegir okkar hafa minni umferð heldur en þeir vegir sem Svíar áætla að endurbyggja. Taka þarf tillit til þess að peningar til vegagerðar eru af skornum skammti og leita þarf allra leiða til að nýta þá sem best. Þessi nýja vegtegund mundi leysa þrjú atriði sem öll mundi leiða til aukins öryggis en þau eru framúrakstur á sér akrein, koma í veg fyrir árekstra og draga úr alvarleika við útafakstur. Sé miðað við að lausn Svíanna sé þriðjungi ódýrari en bygging hraðbrautar, þá mætti fyrir sömu fjárhæð og áætlað er að verja til byggingar hraðbrautar frá Hafnarfirði til Keflavíkur byggja 2+1 veg með víraleiðara frá höfuðborgarsvæðinu til Keflavíkur, til Selfoss og að Hvalfjarðargöngum. Hraðbraut er vissulega besti kosturinn en það er alltaf spurning hvernig takmörkuðu fjármagni er best varið.